11/1/2007 - 6 TEKERLEKLİ FORMULA1

BÖLÜM - 2

1976 SONRASI P34’ÜN GELİŞİMİ

1976 sezonu biter bitmez Derek Gardner ve Tyrrell takımı, kış mevsiminin tümünü P34'ü geliştirmek için yoğun bir çaba içine girmişlerdi. İlk geliştirmeler ise rüzgar tünelinde aracın dış kabuğu üzerinde yapılmıştı. 1977 yılında da süren bu çalışmalar sonucu yeni araç için daha iyi ve aerodinamik olarak daha iyi is gören bir dış kabuk geliştirmiştir. Fakat geliştirilen dış bölümün fiberglastan imal edilmiş olması ağırlık sorununu da beraberinde getirmiştir. Daha sonraları ise 1977 sezonunun ortalarında daha hafif olan Kevlar modeli araç üzerinde uygulanmaya başlamıştır. Uygulanan bu yeni model, kaybedilen performansın bir kısmının geri kazanımını sağlamıştır.

Yeni üretilen dış kabuk sağladığı avantajlarla beraber projede yeni sorunlar doğurmuştur. Yeni şekil arka kanadın altına monte edilmiş olan yağ soğutma radyatörlerindeki hava akımını azaltmıştır. Bu sorun daha sonraları radyatörlerin yerleri değiştirilerek kısmen de olsa giderilmiştir. Yeni dış kabuk ile yaşanan diğer bir problem ise, büyüklüğünden kaynaklanıyordu. Araç üzerinden sökülen kabuk bazen lojisitik açısından takıma korkulu anlar yaşatıyordu.


Tyrrell P34
Bu periyotta Tyrrell takımıi First National City Travellers Checks ile büyük bir sponsorluk anlaşması imzalamış ve elde edilen gelir ile Ockham'da yeni bir AR-GE merkezi açmıştır. Takip eden sürede, Goodyear'da çalışan bir bilim adamı olan 27 yasındaki Dr. Karl Kempf, Ken Tyrrell tarafından işe alınmış, acil ve öncelikli olarak P34'ün 6 tekerlekli konseptinin matematiksel modelde potansiyelinin ortaya çıkarılması emrini vermiştir. P34 üzerinde Tyrrell fabrikasında elektronik sistem tabanlı bir çok performans ile ilgili testler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar hem Tyrrell takımına yaramış, hem de Kempf'in Formula 1'de modern elektronik alanında kendini geliştirmesini sağlamıştır.


1977 İsviçre - P34
Ancak 1970'lerin sonunda, elektronik tabanına oturtularak yapılan bu çalışmalar P34'ün gelişimine önemli ve güvenilir temellerde bir katkı yapmayı başaramamıştır. Bütün olumsuzluklara ek olarak Goodyear, 10 inçlik lastiklerin gelişimine yeteri kadar eğilim göstermemiştir.


P34 ve Tyrrell Ekibi
Bu olumsuzluklara rağmen yapılan geliştirmeler sonucu 1976 yılının Aralık ayının sonunda yapılan testlerde Patrick Depailler'in pist rekorunu 1 sn gibi bir süre ile kırmayı başarması, Ken Tyrrell'ı gerçekten de çok etkilemişti ve Ken, Patrick Depailler'in 1977 şampiyonluğunu kazanacağından yavaş yavaş emin olmaya başlamıştı. Bu periyotta Jody Scheckter takımdan ayrılmış ve yeni kurulan Wolf Racing Team'e katılmıştır. Ken Tyrrell ise onun yerine Ronnie Peterson ile ikinci koltuk için anlaşma imzalamıştır. Ancak bütün bu uğraşlar Ken'in istediği sonuçları almasına yetmemiştir.

BİR RÜYANIN BİTİŞİ

Bütün takım ve Ken, 1977 Formula 1 sezonuna P34 ile ilgili umut dolu düşüncelerle girmişti. 77 sezonu Arjantin’deki yarışla başlamış, Patrick Depailler sırlamalarda 3. olmuş, Ronie Peterson ise yeni tanıştığı 6 tekerlekli aracında yaşadığı problemler yüzünden ancak 14. cepte kendine yer bulabilmiştir. Depailler aşırı ısınmadan kaynaklanan motor sorunu; Peterson ise 28. turda spin atarak yarış dışı kalmışlardır. P34 beklentilerin aksine sezona iyi bir başlangıç yapamamıştır.


P34
Ancak yaşanan bu sorun ve yarış dışı kalmalar son olmamıştır. Tyrrell ekibi sezon boyunca P34 ile uğraşmaya devam etmiştir. Motorun aşırı ısınması, yağ soğutma radyatörlerinde yetersiz hava akımı sorunları tam manasıyla giderilememiştir. Tüm bunlarla beraber Tyrrell esas olarak 2 ana sorunla karsılaşmıştır. Birincisi; gelişimi bir türlü ilerleme kaydetmeyen 10 inçlik ön tekerler, ikincisi ise ön frenlerin soğutma problemidir.

Neredeyse tüm yarışlar boyunca Tyrrell ekibi ve Derek Gardner tarafından araç üzerinde farklı varyasyonlarla uygulanan geliştirme çalışmaları üzerinde çalışılmış, ancak bu temel iki problemi çözmede yeterli bir ilerleme kaydedilememiştir.

Monza'da ise Derek Gardner çözülmesi daha zor olan bir problemle karşılaşmıştır. P34'ün arka tarafındaki (tekerler) yaklaşık 2 sn kadar ön tarafından daha hızlı idi. Bu fark çözülmesi çok büyük bir problem oluşturuyordu ve bu da aracı sürülmesi ve kontrolü imkansız bir hale getiriyordu.


P34
Goodyear’ın da üzerinde çok durmadığı 10 inç lastik gelişiminden dolayı P34 projesi kötü günler geçirmeye devam ediyordu. Ken Tyrrell, Derek Gardner'ın yerine Maurice Phillppe'i, P34'ü geliştirmek üzere göreve getirdi. Phillippe yağ radyatörlerini arka kanadın altından alarak ön tarafa doğru kaydırmış ve motorun ısınma problemini çözmeyi amaçlamış, ama yaptığı değişikler sonucu genişleyen aracın ön tarafından dolayı P34 projesinin esas sağladığı ana avantaj kaybedilmişti. Tyrrell takımı için artık yapacak tek şey kalmıştı; sezon sonuna kadar sabretmek ve sezonun bitmesini beklemek...

Sezon sonunda sürücüler şampiyonasında Ronnie Peterson 14. ve Patrick Depailler de 8. olabilmiştir. P34, 1977 markalar şampiyonasında ancak 27 puan toplayabilmiş ve bu 27 puan, Tyrrell takımını ancak 6. sıraya taşıyabilmiştir.

Geçen bu kötü sezon ve geliştirilemeyen 10 inçlik lastikler yüzünden Tyrrell'ın P34 programı 1977 sezonunun sonunda rafa kaldırıldı. Sonra P34 projesi iptal edildi ve 1978 yılı için 4 tekerlekli Tyrell 008'in geliştirilmesine başlandı.

P34 ise artık Formula 1 tarihi anlatan kitaplarda ve koleksiyonlarda yer alacak olan eski radikal bir proje olarak rafa kaldırıldı.

P34, bir tutkunun eseri olarak doğmuştu. Kimileri 6 tekerlekli konseptin 4 tekerlekli konsepte nazaran avantaj getirmediğini iddia etmiş, kimileri ise projeyi çok uçuk ve akıllıca bulmuştu. Kimileri ise P34 ile Tyrrell takımının ve Derek Gardner’ın bu proje ile kendi kariyerlerini yaraladıklarını düşünüyordu. Derek Gardner’ın ise hala iddia ettiği tek şey vardı; eğer Goodyear 10 inçlik tekerlekleri yeterince geliştirebilmiş olsaydı P34'ün aşırı fren ısınması problemi çözülmüş olacak ve başarılı bir proje olacaktı. Kim bilebilir ki, belki de...

P34 İÇİN 2. ŞANS

Proje 34'ün kısa süren Formula 1 kariyeri negatif bir sonuçla bitse de, aslında P34'ün hikayesinin sonu ilginç bir şekilde noktalanmıştır. 1990'ların ortalarında Formula 1 aracı sahibi Simon Bull ile birlikte çalışmaya başlayan Derek Gardner tarafından restore edilen Tyrrell 005, FIA TGP Cup'a Martin Stretton ile katılmış ve kendi sınıfında birinci olmuştur.

Bu başarı üzerine bir tane daha 70' ler de ki Tyrrell aracını yarıştırmaya karar veren Simon, Derek Gardner'a seçiminin hangisi olduğunu sorduğunda, Gardner’ın cevabı beklendiği gibi, üzerinde işi bitmemiş, yarım kalmış projesi 6 tekerlekli olan P34 oldu.

P34'ün Ronnie Peterson ve Patrick Depailler tarafından 1977'de test aracı olarak kullanılan 6 numaralı şasesi, Alman bir araç koleksiyoncusundan alınarak 1997'de İngiltere’ye getirildi. Araç için en önemli sorun, eskiden de olduğu gibi ön tekerlerdi. Derek ve Simon, tüm TGP araçları için lastikleri üreten AVON ile yaptıkları görüşmeler sonunda, AVON mühendislerini Goodyear'ın üzerinde çalıştığı 10 inçlik tekerler üzerinde çalışmaya ikna ettiler.


TGP Monza 2003
Derek, araç üzerinde yoğun olarak çalışarak frenleme problemlerine modern çözümler üretmeye çalışmış ve aracı yavaş yavaş yeni bir yarış için hazır hale getirmeye başlamıştı. P34'ün yeni restore edilmiş modeli Mart 1999'da Donington Park'ta ilk testi için pist üzerine çıkmıştır. Ufak tefek problemler çıksa da çok ciddi sorunlarla karşılaşılmayan bu testlerden sonra P34, 1999 TGP Cup'ta yarışmaya hazır hale getirilmişti.

Araç son derece rekabetçi bir yapıya sahip olduğunu, devamlı ön sıralarda yarış bitirerek kanıtlamıştır. Derek aracın Monza'da yarıştığı yarış içinse Tyrrell takımının 1977'de kullandığı set-up'ları araçlarına uygulamıştır. Tüm bunlar, doğru lastik üretimi ile birlikte P34'ün Formula 1'de bir efsane olabileceğini biraz geç de olsa göstermeyi başarmıştır.

Martin Stretton'un kullandığı P34 ise, 1999 ve 2000 yıllarında TGP Cup'ı kazanarak kendini geç de olsa kanıtlamayı başarmıştır. Daha sonra Goodyear Hız Festivalinde kalabalıklara ve basına eski günleri hatırlatan etkilyeci bir gösteri yapmıştır.

P34 hakkında değişmeyen tek gerçek ise; yaşayan bir Formula 1 efsanesi olduğudur.

YARIŞAMAYAN EFSANELER

March 240/771

P34'ün yakalamış olduğu ticari başarı, Formula 1 dünyasındaki diğer takımların da iştahını kabartmış ve diğer takımlara da 6 tekerlekli birer Formula 1 aracı üretmek için ilham kaynağı oluşturmuştu. March takımı da bu serüvende yer alanlardan biriydi...

March 2-4-0'un önde 2, arkada 4 teker konsepti ile P34'den ziyade, Pat Clancy Special ve Mercedes T80'den gelen bir 6 teker ruhunu söylemek daha doğru olacaktır.

2-4-0'un isminin esin kaynağı ise eski buharlı tren yolu araçlarının teker diziliş düzeninden gelmektedir.


March 2-4-0
Önde kullanılan iki teker ve arka tarafta kullanılan aynı boyutlarda 4 teker ve daha geride başka herhangi bir teker olmayışı 2-4-0 isminin esin kaynaklarından biri olmuştur.

Prototip geliştirme aşamasında March mekanikeri Wayne Eckersley, 2-4-0 üzerinde geceli gündüzlü yoğun bir biçimde çalışıyordu. Araç, temel olarak March 761'in geliştirilmesi, yeni tasarım için gerekli parçaların modelin üzerine monte edilmesi ve dişli kutu muhafazasının maruz kaldığı büyük kuvvetlerin giderilmeye çalışılması ile oluşturulmuştu.

2-4-0 ile ilgili dedikodulardan birisi, arkadaki 2 tekerin hareket aktarma (çekiş) sistemine bağlı olmadığı ve boşta döndüğü yününde idi. Bu dedikodu, 1977 sezonu için ticari popülerlik yaratmak amaçlı boy gösteren March 2-4-0 şov aracı için geçerli olabilirdi. Fakat olağan üstü özel tırmanma özelliklerine sahip olan ve arkada kullandığı 2 aksla istenen çekişi üretebilen ve bu tarzda başarılı olan 2-4-0 için kesinlikle geçersizdi.


March 2-4-0 Test Sırasında
6 tekerlekli konsept, March takımı açısından bakıldığında, o yıllarda takım sahibi Max Mosely (şu anki FIA Başkanı) ve Robin Herd'in de içinde bulunduğu parasal krizin içinde, takımın diğer DFV motoru kullanan araçlardan daha yaratıcı bir konsept oluşturabildiğini göstermek ve bunun PR'ını sağlayabilmek açısından bulunmaz bir olanaktı. Ancak teknik açıdan bakıldığında ise pilotlar Ian Scheckter ve Alex-Dias Riberio'ya göre arka 4 tekerden çekişli, 6 tekerlekli konseptin, normal 2 tekerden çekişli 4 tekerlekli konsepte göre herhangi bir üstünlüğü yoktu.

Aşağıda görülen Ian Scheckter in kullanmış olduğu March 771, 1977 Brezilya Grand Prix'sinde sadece antrenmanlarda kullanılmıştır. 771 daha sonraları ise Brezilya'da olduğu gibi sadece antrenman için kullanmış ve yarış startı almamış, Belçika Grand Prix'sinden itibaren ise yerini yeniden 4 tekerlekli konsepte bırakmıştır.

March 771

İlerleyen yıllarda ise tırmanmalara katılan March 2-4-0/271 aracının yeni adapte edilmiş hali Roy Lane'nin ellerinde 1979 İngiltere tırmanma şampiyonasında, özellikle ıslak zeminde ve düzlüklerdeki ivmelenmesi ile müthiş bir performans sergilemeyi başarmıştır.