11/1/2007 - FORMULA1 TEKNİK DİREKSİYON

Dairesel Simitten Bugüne Direksiyon

Çok değil, bundan 13 yıl önce, 1992'de Formula 1 otomobillerinin direksiyonları çok basitti. Şekil olarak dairesel, ortasında metal bir parça ile direksiyon kolonuna bağlanan ve üzerinde 3 düğme olan bir gereçti. Ancak 1990'lı yılların ortalarından itibaren Formula 1 teknolojisine giren kompleks elektronik sistemlerden direksiyonlar da nasibini aldı. İlk elektronik direksiyonu McLaren'de ünlü mühendis John Barnard gerçekleştirdi ve Nigel Mansell'in vitesleri direksiyon üzerinden elini kaldırmadan değiştirmesini sağladı. Barnard'ın geliştirdiği sistemde vitesler, direksiyon simidinin bağlı olduğu kolonuna takılı manivela/kol ile değiştiriliyordu. Soldaki kol geri çekilerek vites küçülüyor, sağdaki kol aşağı itilerek de vites büyütülüyordu. Böylece pilotun ellerini direksyondan ayırmadan vites değiştirmesi sağlanırken, herhangi bir vitesi kaçırması da engelleniyordu. Daha sonra uygulamaya konan yarı otomatik vites kutuları ile pilotların çok daha rahat otomobil kullanımları sağlandı. Direksiyon ve buna bağlı vites ile elektronik sistemler, Formula 1 tarihinde en çok geliştirilen ve değiştirilen ekipmanlar olmuştur.

Elektronik Aygıtlar ve Direksiyon Simidi

Formula 1 otomobil teknolojisine bağlı olarak geliştirilen ve uygulanmaya başlanan çeşitli elektronik sistemlerden motor eşleştirme, çekiş kontrol ve son olarak kalkış kontrol sistemlerine bağlı olarak direksiyon simidi üzerindeki düğmelerin ve göstergelerin de sayısında bir artış oldu. Bu düğmelerle pilot, pist üzerindeyken otomobilinde ince ayarlar yapma olanağına kavuştu. Modern Formula 1 otomobilinde debriyaj pedalı bile ortadan kalktı ve direksiyonu üzerindeki ufak bir kola bağlandı. Debriyaj kolu sadece garajdan çıkışta kullanılıyor.

2003'te ise direksiyon simidi, Formula 1 otomobilinin en yüksek teknoloji ürünü ve aynı zamanda en karmaşık parçası oldu. Direksiyon simidi sadece ön tekerleklerin yönlerini değiştiren bir gereç olmaktan çıktı ve üzerine 12 ayrı fonksiyonda düğmeler kondu. Bugün bir direksiyon simidinin fiyatı yaklaşık 23 bin Euro cıvarındadır.

Formula 1 otomobilindeki direksiyon simidinin en önemli özelliği, tek bir kolun hareketiyle kolayca kolondan çıkartılabilmesidir. Bu aslında güvenlik amaçlı bir FIA kuralı gereğidir. Direksiyon simidi üzerinde ve hemen arkasındaki kontrol panelinde, pilotun motor ve diğer aksamla ilgili, örneğin; motor devri, vites, hız gibi her türlü bilgiye erişmesi olasıdır (ayrıntılar, aşağıdaki fotoğrafta görülmektedir).



Ferrari Direksiyon Simidi

Ferrari direksiyon simidi uzun bir süre istikrarla kullanıldıktan sonra, 2002 sezonu için yapılan değişikliklerle son halini aldı. Direksiyon ve üzerindeki sistemin ayrıntıları ile bazı fonksiyonların açıklamaları aşağıdadır.

* Ortada ve üstteki büyük gösterge, akla gelebilecek her tür veriye ulaşım sağlar: motor devri, hız, tur zamanı, vites gibi.
* Sol üstteki yeşil N düğmesi vitesi boşa alır.
* Sağ üstteki kırmızı L düğmesi, pit alanında uyulması gereken hız için kullanılan hız sınırlayıcıdır.
* Bunun altındaki sarı düğme, pit alanıyla iletişimi sağlayan telsiz için kullanılır.
* Siyah-Kırmızı LC düğmesi kalkış kontrolü (launch control) devreye alır ve kapatır.
* Ortadaki mavi büyük dönen buton, motorun yakıt ve hava karışımını ayarlar.
* Alttaki siyah butonun görevi, ön ve arka tekerleklerdeki fren basıncını ayarlar.
* Bazı butonlar ise ekrandaki çeşitli fonksiyonları değiştirmeye yarar.



Direksiyonların üretimi

Formula 1 otomobilinin tüm parçaları gibi, direksiyonların da üretimi çok karmaşık bir prosestir. Direksiyon simidinin üretiminde çok farklı ve karbon elyafı, alüminyum, titanyum, hafif çelik, kauçuk ve plastik gibi, hafif alaşımlı malzemeler kullanılır. Direksiyon sisteminin komple üretimi ise yaklaşık 100 saati aşan bir süreçte gerçekleştirilir.



Formula 1 otomobilinin ortalama bir direksiyon simidi 12 ayrı parametreyi kontrol ettiğinden, üretiminde de çok farklı ve değişik komponentler, butonlar, anahtarlar ve düğmeler kullanılır. Tüm sistemi oluşturan parçaların toplamı 120'yı bulmaktadır. Ancak bu karmaşık sistemin en önemli özelliği de, sadece 1.3 kilogram (bir kilo, üçyüz gram) olmasıdır.

Bir sezon için bir takımın her iki otomobiline toplam 5 direksiyon simidi üretilir. Bunlardan 3'ü fiilen yarışan pilotlara, 2'si de takımın üçüncü pilotuna tahsis edilir. Ancak McLaren Takımını örnek aldığımızda durum bir farklılık gösterir. McLaren'de gelenekler gereği Grand Prix kazanan pilotun direksiyon simidi, kupanın yanında takımın müzesine konduğundan, McLaren'de daha fazla direksiyon simidi üretimi gerekmektedir.